ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1392
سفرنامه شاردن ( فارسى )
پل بنا گرديده كه در زير به شرح و وصف آنها مىپردازيم . يكى از اين سه پل در ميان ضلع جنوبى شهر ، يكى در طرف راست و يكى در سمت چپ آنست . زايندهرود از زرد كوه كه در شمال شهر است ، و تا اصفهان سه روز فاصله دارد ، سرچشمه مىگيرد . اين رود به تنهايى بزرگ نيست . شاه عباس بزرگ با هزينهاى سنگين و غير قابل تخمين ، كوه بزرگ آكروسرونت ) Acroceronte ( را كه در سى ليويى اصفهان واقع است سوراخ كرد ، و از آن مجراى وسيع رود ديگرى را كه بزرگتر از زايندهرود است بدان منضم ساخت . نتيجه اينكه در وضع كنونى مقدار آب زايندهرود در بهاران به قدر آب رود « سن » در فصل زمستان مىباشد . امّا بايد توجّه داشت كه شدت جريان آب اين رودخانه فقط در فصل بهار كه برف كوههاى سرچشمهء آن آب مىشود بدين اندازه مىرسد ، و در فصول تابستان و پاييز چون در سراسر طول جريان ، كشاورزان به منظور آبيارى مزارع و باغها و بوستانهاى خود نهرهاى متعددى از آن جدا مىكنند ، از مقدار آب رودخانه به حدّ زياد كاسته مىشود . زاينده - رود در محلى واقع ميان اصفهان و شهر كرمان به زمين فرو مىرود ، در حدود كرمان دگر بار روى زمين ظاهر مىگردد و به درياى هند مىپيوندد . آب اين رود شيرين ، و بسيار سبك است . همهء مردم پايتخت به اين واقعيت آگاهند ، اما هيچ كس به خود زحمت نمىدهد به قدر مصرف آشاميدن آب از آن رود برگيرد ، و به خانه ببرد . اهالى عادت دارند فقط آب صاف بخورند ، و براى دستيابى به چنين آبى چاه مىكنند . آب چاههاى اصفهان نيز همچنان شيرين و سبك مىباشد ، و بىگمان مىتوان باور كرد كه در هيچ جا گواراتر ، سبكتر و شيرينتر از اين آب وجود ندارد . رودخانهاى كه به زاينده رود پيوسته است محمود كر ) MahmoudKer ( نام دارد ، و كوههايى كه آب اين رودخانه از آنها بيرون مىآيد از اتصال تخته سنگهاى صاف و سخت خارا در وجود آمده است . اين كوهها همانند بعضى برج و باروها داراى بريدگيها و كنگرههايى است كه باد از آنها مىگذرد ، و از بعضى شكافهاشان آب بيرون مىآيد . دهانهء يكى از اين شكافها به قدر چهار چليك گرد وسعت دارد ، و آب به صورت يك لولهء بزرگى از آن خارج مىگردد و به گودى ژرفناك و پهناورى كه يا بر اثر سقوط آب در وجود آمده و يا كندهاند وارد مىشود ، و از آنجا به محلى كه به زاينده رود پيوستهاند ، جريان مىيابد . اگر از كوهى كه بر فراز اين شكاف